PapaÄŸanlar

Papağan, papağansılar (Psittaciformes) takımını oluşturan kıvrık gagalı, etli ve kalın dilli, parlak tüylü, sıcak yerlerde yaşayan kuş türlerine verilen ad.
Özellikleri
Hepsi canlı parlak tüylü ve kıvrık gagalıdır. Kafaları büyük, boyunları kısa, taklit kabiliyetli zeki kuşlardır. Ayaklarını bir el gibi rahatça kullanırlar, tırmanıcıdırlar. Genellikle meyve ve tanelerden meydana gelen besinlerini ayaklarıyla kavrayarak gagalarına götürürler. Gaga o kadar kuvvetlidir ki, en çetin cevizi bile bir darbede kırabilir. Bir metre boyuna ulaşan Amerika arası bir defada insan parmağını koparabilir.

Gülünç davranışları, sevimliliği, şakacılığı ve konuşma taklit kabiliyeti papağanı yüzyıllarca aranan kafes kuşu yapmıştır. Yalnızlık çeken uzun yol denizcilerine ideal arkadaş olmuştur.

Anatomileri

Ayakları kısa ve ikisi önde, ikisi arkada olmak üzere dört parmağa sahiptir. Ön parmakların dipleri kısa bir zarla birbirine bağlıdır. Arkaya yönelik birinci ve dördüncü parmak geriden kavrar ve gaganın yardımı ile çeviklikle tırmanabilir. Tırmanma anında gagalarını üçüncü bir ayak gibi kullanma özelliklerinden dolayı en iyi tırmanıcı kuşlar olarak kabul edilirler.

Kalın ve kıvrık üst gaga hareketlidir. Alt gaga ise yiyecekleri kırmada tabla vazifesi görür. Dil, kalın ve etlidir. Aynı zamanda dokunma organı görevini de yapar.

PapaÄŸanların kanatları nispeten kısadır. Bununla beraber, Yeni Zelanda papaÄŸanı hariç hepsi iyi uçucudur. Genelde çift veya grup halinde çığlık çığlığa uçarlar. Avustralya’da yaÅŸayan kakadular, binlerce fertten meydana gelen sürüler halinde seyahat ederler.

Beslenirken veya dinlenirken çok sakindirler. Yeşil renklileri o kadar iyi kamufle olur ki, çoğu zaman farkedilmezler. Tüyleri yeşil hakim olmak üzere kırmızı, mavi, sarı, beyaz ve siyah olabilir.

Yaşantıları

Papağanlar tabii halde ağaçlarda yaşarlar. Ancak insan sesini ve melodileri ezberleyerek tekrarlama kabiliyetlerinden dolayı, birçok evde kafeslerde beslenirler. Kafeslerine çiğnemeleri için ağaç parçaları koymak faydalıdır. Yuvalarını ağaç kovuklarına, kaya yarıklarına yaparlar. Eşler birbirlerine bağlıdır. İri yapıda olanların dişileri yılda 2-3, küçükleri ise daha çok yumurta yaparlar.

Beslenme

Çeşitlerine göre tomurcuk, çiçek, meyve ve tohumlarla beslenirler. Bu arada hayvansal besin alan birkaç tür de mevcuttur.

KonuÅŸma

PapaÄŸanlar, çok kuvvetli hafızaları sayesinde öğrendikleri sözcükleri anlamlarını bilmeden tekrar ederler. DoÄŸada özgürken insanlarla hayvanları taklit etmedikleri tetkik edilerek anlaşılmıştır. En tanınmış konuÅŸan türü jako’dur. Erkekler diÅŸilerden daha iyi konuÅŸur. Yeni bir kelimeyi öğrendikleri zaman memeliler gibi mükafat beklemezler. Verilecek cezadan da anlamazlar. EÄŸitimleri sabır ister.

Türlere göre papağanlar içersinde en çok konuşma yeteneği olanlar şöyle sıralanabilir;

* Jako,
* Amazon,
* Muhabbet kuÅŸu,
* Lori,
* Kakadu,
* Ara,…

Muhabbet kuşu gibi bazı türlerin konuşmaları ıslığa benzer olduğu için farkedilmeyebilir, bununla beraber gri papağan, amazon papağanı, ara ve kakadu gibi türler net ve anlaşılır şekilde konuşabilir. Kuşların konuşma yeteneğini, eğitim, genetik ve geçmiş deneyimler etkileyebilmektedir.

PapaÄŸanlar kuÅŸlar sınıfı içersinde beyin organizasyonu en gelimiÅŸ canlılar olarak, sebep-sonuç iliÅŸkisi kurmakta oldukça baÅŸarılıdırlar. ÖrneÄŸin telefon çaldığında “alo” ya da kapı çaldığında “kim o” gibi kelimeleri söyleyebilirler. Bu tarz kelimeleri söyletmenin öncelikli olarak eÄŸitimle ilgili olduÄŸunu belirtmek gerekir.

Yaşam süreleri

Otalama ömürleri 70 yıl kadar olan papaÄŸanların 315′ten fazla çeÅŸidi vardır. Kafestekiler 30-40 yıl yaÅŸayabilir. Elli yıl yaÅŸayanları görülmüştür.

Zararları

Tarım ürünlerine olan ziyanlarından dolayı bol avlanmaktadırlar. Esaret hayatına rahat alıştıklarından kafeste kolayca beslenebilirler. Fakat “papaÄŸan hastalığı” diye bilinen psittakozu, insana bulaÅŸtırdıklarından zararlı olabilirler.

Dağılımları

Afrika, Amerika, Asya ve Okyanusya’nın tropikal orman bölgelerinde yaÅŸarlar.

Papağanlar dil yapısına göre iki ana gruba ayrılır;

1. Ceviz ve meyveyle beslenen düz ve kaygan dilliler,
2. Bitki özüyle beslenen fırça dilliler.

* Familya Psittacidae: 332 tür
o Alt familya Loriinae: loriler 12 cinsde 53 tür
o Alt familya Psittacinae: 9 oymak
+ Oymak Psittrichadini
+ Oymak Nestorini: 1 cins 3 tür
+ Oymak Strigopini:
+ Oymak Micropsittini: 6 tür, bütün türleri aynı cinste toplanmıştır.
+ Oymak Cyclopsitticini: incir papağanları, 3 cins 6 tür
+ Oymak Platycercini: 4 cinsde 37 tür
+ Oymak Psittaculini: 12 cinsde 66 tür
+ Oymak Psittacini: 3 cinsde 12 tür
+ Oymak Arini: 30 cinsde 148 tür

(Sfringops)

«BaykuÅŸ papaÄŸan», kea’dan daha da ilginç olan bir baÅŸka Yeni Zelanda yerlisidir. BaykuÅŸ papaÄŸanı uçamaz, yerde yaÅŸayan kuÅŸlardandır. Buna karşılık, zeki bir küçük köpek gibi canlı ve sokulgandır. Ä°yi muameleyi öylesine anlar ki, iyilik gördüğü kimsenin ayaklarına sürünür, hatta kucağına tırmanır. Yüzü az çok Ä°ngiliz köpeklerininkini, genel görünüşü de beyaz baykuÅŸu andırır: BaykuÅŸ papaÄŸanı adı da esasen bundan ileri gelir. Tamamiyle ayrı takımlardan olan bu iki kuÅŸ aÅŸağı yukarı aynı iriliktedir, fakat baykuÅŸ papaÄŸanının kahverengi ve koyu sarı iÅŸaretli yeÅŸil tüyleri vardır.
Birçok dillerde «kakapo» adı ile tanınan bu gerçek papaÄŸan bir zamanlar Yeni Zelanda’nın gerek kuzey gerekse güney adasında boldu. Åžimdi ise ancak uzak daÄŸ ormanlarında rastlanmaktadır. Kayalık ormanları tercih eder ve iki, üç beyaz yumurtasını toprağın içindeki oyuklara yumurtlar. Erkekle diÅŸi sıra ile kuluçkaya otururlar. Kuluçka süresi üç haftadır. BaykuÅŸ papaÄŸanı gündüzleri köklerin altında ve oyuklarda gizlenir, akÅŸamları ve geceleri faaldir. Otlar, yere düşmüş yemiÅŸler ve tohumlarla beslenir.
Baykuş papağanının en büyük düşmanları başıboş köpeklerdir. Bay kuş papağanlar en iri papağanlar arasındadırlar.
Papağan ağaçların üzerinde yaşayan bir kuştur. Bir daldan ötekine tırmanmak için pençelerinden olduğu kadar gagasından da aynı derecede faydalanır.
Papağanın alt ve üst gagası eşit büyüklükte değildir. Üst gaga aşağıya doğru kıvrık olup hayvana adeta bir kanca vazifesi görür. Daldan dala tırmandıkları ve hayatlarının büyük bir kısmını ağaçlar arasında geçirdikleri için bazı yerlerde papağanlara «kanatlı maymunlar» dendiği de olur.
Papağanları insanlara alıştırmak mümkündür. Genellikle cesur ve kurnaz bir kuş olan papağan sırasında iki yüzlü hatta öfkeli olur. Bütün bunlar papağanın zeki bir kuş olduğunu ortaya koymaktadır.

Güdük kuyruklu papağanlar (Amazona) Yeni Dünya papağanlarının belki en meşhurlarıdır. Birçokları karga iriliğinde olan bu kuşlar, gayet güzel konuşmasını öğrenirler. Renkleri çoğunlukla yeşil fon üzerinde kırmızı veya sarı işaretlidir. Meksika ile Arjantin arasında yaşarlar.
Ä°yi konuÅŸan bir baÅŸka papaÄŸan türü de Güney Amerika’nın kuzeyinin tasa kuyruklu papaÄŸanıdır (Grayidascalus brachyurus). Güyan yaylalarının Areeuna kmlderilileri arasında pek sevilen bu komik görünüşlü küçük kuÅŸ, minik bir ihtiyar adam gibi yürür. Sırtı yeÅŸil, başının tepesi ile kuyruÄŸu siyah, kanat telekleri ince yeÅŸil bandlarla çevrili derin bir mavi, gerdanı ile bacakları açık sarı, göğsü, yakasının arkası ve karnı koyu sarımsı beyazdır.
Yeni Zelanda keası’nın (Nestor notabilis) yaÅŸadığı yer bir tropikal bölge kuÅŸu için çok uygunsuzdur. Akrabalarının sevdikleri sıcak alanlara dudak büken kea, Yeni Zelanda Alplerinin yükseklerinde barınır ve kış ortasında kayalık yarlarda yuva yapar. Fırçadilligiller ailesinin «nestor» grubundandır. Bu kuÅŸun, kökleri toprağın içinden koparmasına yarayan çok güçlü bir kancalı gagası vardır. Ne çare ki aç kalınca, bu silâhtan, canlı koyunların sırtından et koparmakta da yararlanır. Kea, bu kusurunun dışında, deÄŸme insandan ve hayvandan korkmayacak derecede meraklı, sevimli bir kuÅŸtur. Vücudunda renk olarak zeytuni yeÅŸil hâkimdir, ayrıca kırmızılıklar, mavilikler ve kahverengilikler bulunur. 50 santim uzunluÄŸundadır.

Muhabbet kuÅŸları, sevimli halleri sebebiyle kafes kuÅŸu olarak çok deÄŸer bulan küçük Eski Dünya papaÄŸanlarıdır. Erkekle diÅŸisi çok kere yan yana tüneyerek göğüslerini ve baÅŸlarım birbirine dayarlar. Bu türün erkeÄŸi dünyanın en iyi ve sadık kocası, türün diÅŸisi ise gene dünyanın en müşfik karışıdır. Muhabbet kuÅŸlarının en iyi bilinenlerinden biri, Afrika’nın pembe yüzlü muhabbet kuÅŸu’dur (Agapornis roseicollis). Bu kuÅŸ daha çok yeÅŸil olmakla beraber, alnı ve kuyruÄŸu kırmızı, başının yanlan ile boynu ise pembedir. Bu muhabbet kuÅŸlarının ilginç bir âdetleri vardır. Sırtlarının tüylerinin altına ot ve yuva yapımında kullanılan baÅŸka malzeme sıkıştırır ve seçtikleri aÄŸaç kovuÄŸuna böylece taşırlar. Ailenin iyi bilinen bir baÅŸka üyesi de Avustralya bruderigarı’dır (Melopsittacus undulatııs). Vücut uzunluÄŸu 20-22 santim, kuyruk uzunluÄŸu ise 10 santim olan bu muhabbet kuÅŸu, siyah çizgili bir yeÅŸil renktedir. Fakat mavi ve beyaz çeÅŸitleri de yetiÅŸtirilmiÅŸtir. Aynı aileden olan Filipinlerin küçük yarasa papaÄŸanları, adlarım, uyuklarken baÅŸ aÅŸağı asılmak âdetlerinden alırlar.

(Conuropis carolinensis)

«Karolina papaÄŸanı» Kuzey Amerika’da yaÅŸayan biricik papaÄŸan olması dolayısıyle ilginçtir. Ne çare ki gerçek papaÄŸanların bu ufak üyesi, bu yüzyılın baÅŸlarında avcılar, tüy yaÄŸmacıları ve çiftçiler tarafından tüketilmiÅŸtir. 32 santim uzunluÄŸundaydı. Tüylerinde sarı ve yeÅŸil renkleri dikkati çekiyordu. Kama biçiminde sivri bir kuyruÄŸu vardı. 1904 yılına kadar BirleÅŸik Amerika’nın güneyinde pek boldu. Fakat bu tarihten sonra görülmez oldu. BaÅŸka bazı papaÄŸanlar gibi meyvalara dadanır ve çok kere bu yüzden vurulurdu.

«Gri papaÄŸan» sayısız papaÄŸan çeÅŸitlerinin en iyi tanınanlarından biridir. Güzel konuÅŸmayı öğrendiÄŸi için, yakalanıp baÅŸka memleketlere çok gönderilir. Evlerde en çok beslenen papaÄŸanlardandır. Bu papaÄŸanların esaret hayatında seksen yıl yaÅŸadıkları görülmüştür. Renkleri baÅŸka papaÄŸanlara göre sönük sayılır: Kül rengindedirler ve yalnız kuyrukları parlak bir aldır. Jako 31 santim uzunluÄŸundadır. Gri papaÄŸanlar grubu üyelerine Afrika’dan baÅŸka, Madagaskar’la komÅŸu adalarda ve yeni Gine’de rastlanır.

(Ara chloroptera)

Bu kus, tropikal Amerika’da yasayan iri makolann ilginç bir örneÄŸidir. Gerçek papaÄŸanların «ara» grubundan olan bu parlak kuÅŸ, Panama ile Bolivya arasındaki alanlarda bulunur. BaÅŸlıca renkleri, ismindende anlaşıldığı üzere kırmızı, mavi ve yeÅŸildir. Kendi gibi renkli bir sürü akrabası vardır. Kırmızı, mavi ve yeÅŸil mako, iri ve kuvvetli gagasıyle en sert Brezilya fıstıklarının kabuÄŸunu kırabilir, sonra da gene gagası ve diliyle bunların etini çıkarıp yiyebilir. Mako’lar kaya oyuklarında ve aÄŸaç kovuklarında yuva yaparlar.
Ara grubuna giren papaÄŸanlar Meksika’nın kuzeyi ile Güney Brezilya ve Paraguay arasındaki Lâtin Amerika ülkelerinde yaÅŸarlar, fakat Åžili’ye kadar inmezler. Tek tük türleri And daÄŸlarında 3 500 m. yüksekliÄŸe kadar çıkar. Ara’lar çok iri papaÄŸanlardır. Yaygın türlerinden ararauna 97 santim, arakanga ise 86 santim uzunluÄŸundadır. Aralar sakin, barışsever ve o nispette kabiliyetli papaÄŸanlardır. EÅŸlerin birbirine baÄŸlılığı dillere destandır. Bu konuda şöyle bir gerçek olay anlatılmaktadır: Bir avcı, Paraguay’da bir arara öldürmüş ve kuÅŸu atının eyerine baÄŸlamıştı. Ölü papaÄŸanın eÅŸi avcıyı baÅŸkentin ortalarındaki evine kadar takip etti ve orada birden hayat arkadaşının üzerine çoktü, günlerce bu yerinden kıpırdamadı ve ellenmesine ses çıkarmadı. Sonunda da o evde kaldı. BaÅŸka tabiat bilginlerinin tecrübeleri de, bir ara çiftinin sadece birbirleri ve yavruları için yaÅŸadığını göstermektedir.

«Kükürt tepeli kakadu», Yeni Gine ormanlarının en gürültücü kuÅŸları ve Avustralya bölgesi kakaduları’nın en canlı örnekleridir. Bütün gürültücülüklerine raÄŸmen, son derece ürkek ve şüpheci olduklarından yanlarına yaklaşılması güçtür. Sürülerinin kendilerine gözcüler tayin ettikleri söylenir.
Büyük siyah kakadu veya öbür adiyle ararakakadu mavimsi siyah renktedir ve kısmen çıplak yanakları vardır. Rengi, başından uzun, orak biçimli gagası ve başının tepesinde yukarıya ve arkaya doğru kıvrılmış tüylerden meydana gelen tacı ile göze çarpar. Son derece güçlü gagasından, çürüyen odunların içinden kurtları çıkarmakta ve meyvaların etini koparmakta faydalanır. Bütün papağanların en irileri arasında yer alır. Uzunluğu 72-77 santim gagasının uzunluğu 10,5 santimdir.

(Micropsitta)

«Cüce papağan», serçe iriliğindeki bazı ağaçkakanlardan ufak ve onlarla aşağı yukarı aynı görünüştedir. Ağaçkakanın kendine destek olarak kullandığı sert ve dikenli kuyruk onda da vardır, ayakları da ağaçların gövdesine tırmanabilmesine uygun bir şekil almıştır. Cüce papağan siyah tepeli ve koyu sarı yanaklı yeşil bir kuştur. Gerçek papağanlardandır.

(Vini papou)

«Papua Lorisi» Avustralya bölgesinin fırçadilligillerinin tipik örneklerinden biridir. Yeni Gine’nin güneyinde çok yaygındır. AÄŸaçların tepelerinde sürü halinde yolculuk eder, bazen de tek büyük aÄŸaçların en üst dallarına tüner. Güzel orta kuyruk tüyleri yarı yarıya yeÅŸil ve koyu Sarı renklidir. Gagasiyle bacakları turuncumsu kırmızı, vücudunun büyük bir kısmı koyu kırmızı, sırtının ortası, kuyruÄŸunun kaidesi ve kanatları parlak yeÅŸildir. Başının arkasında ve saÄŸrılarında parlak mavi bölgeler göze çarpar. Başının arkasını ve bacaklarını «pantolon» gibi örten tüylerin zifir gibi siyahı bu renk senfonisini tamamlar. Bu lori papaÄŸanları fırça gibi dillerinden, çiçeklerin özünü toplanmakta yararlanırlar. Lori papaÄŸanlarının ardıç kadar ufak olanları bulunduÄŸu gibi, güvercin iriliÄŸinde olanları da vardır,